Tết Tà Phềnh – Cõi xuân mộng ảo

Đăng ngày Thứ ba, 23/02/2016 11:27

 Mùa xuân đã đến với những bản làng Mộc Châu. Từ bao giờ, nụ hoa mơ hoa mận hoa đào đã bung nụ chúm chím dưới sương lạnh của mùa xuân. Chẳng có gì cản trở được sức sống mãnh liệt của loài hoa xứ lạnh. Tết đã về bên bản Tà Phềnh, người Mông ở đây đã chuẩn bị một cái Tết vui tươi, rực rỡ đậm chất dân gian miền núi.

2cogaiBacHa

  1. Xuân đã về kia rồi!

Có lẽ bây giờ người miền xuôi ít háo hức đón Tết hơn người miền núi. Với những đứa trẻ, Tết sẽ là lúc không phải cởi truồng chạy nhông nhông trong giá rét, cha mẹ chúng sẽ mặc cho chúng bộ trang phục đẹp nhất, đội chiếc mũ hạt lóng lánh lộng lẫy nhất, để bỗng dưng chúng thấy mình như những chàng hoàng tử hay nàng công chúa nhỏ. Bữa cơm của chúng sẽ được ăn nhiều thịt, nhiều bánh dầy, nhiều lạp sườn. Tết phải vui là thế, phải sướng là thế. Ăn xong, không phải đi học, nếu không theo bố mẹ đi lễ hội ở núi bên kia, thì chúng ùa ra sân chơi. Từng tốp một chơi với nhau, đứa gái chơi chuyền bóng, đứa trai chơi đá bóng. Quả bóng tennis màu xanh nhỏ xíu trở thành đồ chơi ưa chuộng cho bọn trẻ vùng cao. Tung hứng thật khéo léo, chúng cứ mê mải chơi cho đến khi có hội con trai kéo đến phá đám, rủ chúng ra rừng mận nói chuyện con nít. Thấp thoáng bóng váy sặc sỡ giữa sắc xám của cội mận già làm tăng thêm vẻ đẹp của một Tà Phềnh mộc mạc.

BaTHuoc-Thanhhoa

Mùa xuân cũng là mùa hoa. Ở Tà Phềnh cải vàng cải trắng mọc xen lẫn trong rừng mơ rừng đào. Cảnh nên thơ thi vị như trong cõi xuân mộng ảo. Tiếng khèn Mông réo rắt như ở đâu đây phía bên kia núi. “Yêu nàng, anh yêu lắm, lòng anh yêu nàng/ Say đắm lắm cô nàng ơi!/Ớ, sao em đẹp thế?/Gốc đào sao khéo nở hoa…” Tết cũng là mùa yêu. Ối mối tình cũng từ cái lạnh giá cần hơi ấm mà nên.

 2. Người nghỉ. Con bò nghỉ. Cái cuốc cũng nghỉ.

Người miền núi quan niệm ngày Tết là ngày nghỉ ngơi hưởng thụ, ngày của lễ hội, uống rượu và hát vang núi rừng, chơi những trò chơi truyền thống, và quan trọng, là phải hết mình. Cái hết mình của người miền núi, có khi người Kinh còn phải “học” dài dài. Họ vất vả quanh năm, đa phần là cày bừa trên mảnh ruộng của mình, sự tự do có lẽ là “vô đối, bởi thế nên làm ít làm nhiều cũng là làm cho mình. Quanh năm làm bạn với con trâu cái cuốc, vất vả cày bừa, thế nên khi họ nghỉ ngơi ăn Tết, thì các dụng cụ của họ cũng được nghỉ ngơi y như họ.

ChoiXuan

Người Mông thường dán lên các dụng cụ nhà nông của mình những tờ giấy màu làm phép, như để chúng cùng ăn Tết với mình, nghỉ ngơi và chuẩn bị cho một năm mới bội thu. Thế nên bạn cũng đừng ngạc nhiên khi thấy cái bồ thóc, cái cuốc, con bò, đều có thể có một miếng giấy màu dán lên đó. Cũng đừng bất ngờ khi thấy một con gà thơm phức vừa mới luộc được treo tòng teng giữa bếp bên cạnh những xâu lạp sườn hun khói được người Mông để dành cho cái Tết. Rượu ngô, rượu táo mèo đã sẵn sàng. Cả bản có bao nhiêu nóc nhà, thì từng ấy nhà bầy sẵn mâm rượu, trưởng bản sẽ đón khách quý dưới xuôi lên ăn Tết, uống chưa cạn bát rượu đã thấy chủ nhà kế bên đứng ngó rập rình. Hỏi làm gì, anh chủ nhà bẽn lẽn bảo: “Để mời khách quý về nhà ăn Tết”… Cứ thế mà đi gần hết các nhà trong bản, khách gục ngay tại chỗ bởi uống số rượu có một ngày ở Tà Phềnh mà bằng số rượu cả một năm cộng lại, không gục cũng là lạ. Nhưng cái lạ là rượu ở đây có gục thì cũng vừa phải, chưa đến nỗi sốc nhiệt rượu phải vào viện, ấy là nói cho vui vậy thôi. Chủ nhà chu đáo lắm. Tay đưa rượu mời, còn vợ đã vào trải chiếu trải chăn sẵn phòng khi khách gục thì đã có chăn ấm đệm êm mời anh say giấc xuân nồng…

Tình người, tình rượu, tình Tết ở Tà Phình ấm như thế, nên nếu có say một lần trong đời, cũng không ân hận.

  1. Cỗ Tết Tà Phềnh

Người Tả Phình thường ăn cơm ở bếp lửa. Nhưng nhà có khách, cũng ráng trải chiếc chiếu hoa giữa nhà, sắp độ 50 cái bát nhỏ vòng quanh. Đố bạn biết tại sao lại dùng nhiều bát như vậy? Bởi phân nửa số bát sẽ được dùng để rót rượu thết khách. Uống bằng bát thì chết những đứa không biết uống rượu như tôi rồi, mà Tết đến chơi nhà người ta, không uống, sẽ bị coi là khinh chủ nhà. Ấy chết. Thế nên khách cứ thế mà chép miệng uống thôi.

HKE_1279

Món bánh dày được ưu ái nhất, với thứ nếp nương ngon nhất được để dành làm bánh Tết rất dẻo, phải mất bao công đồ lên rồi được các anh trai làng tay to khỏe nhất giã gạo bồm bộp suốt cả ngày để được thứ bột thật dẻo. Sau khi thành khuôn bánh tròn xoe, và đồ lên, người Mông cắt bánh nhỏ rồi rán qua mỡ hoặc đa phần là nướng trên than hoa.

Mâm cỗ còn có món rau cải đắng xào. Đĩa rau xanh điểm tí hoa cải vàng vàng khiến cho người Kinh đâm ra ngơ ngẩn phải lòng đĩa rau. Món lạp sườn hun khói mà lũ trẻ nuốt nước bọt ừng ực, nay nhân có khách mà được ăn thoải mái, với cả Tết thì phải thoải mái chứ. Bát gia vị chấm chẩm chéo cũng khiến cho người Kinh trầm trồ xuýt xoa bởi cái vị đặc trưng của nó, người Kinh làm sao có được. Người Mông lại chẳng nấu canh măng như người Kinh. Bát canh của họ cũng đơn giản thêm tí củ cải trắng. Thế nhưng và với cơm lại ngọt nước.

Ăn uống là một chuyện, Tết vùng cao lạnh, nhưng cái tình người Tà Phềnh ấm lắm. Ấm đến nỗi người Kinh đang còn mơ màng vì men rượu, đã nghĩ chuyện ăn Tết lần sau tại Tà Phềnh, nơi mà người ta thấy cái tình ấm áp chẳng ai phân biệt anh giàu nghèo, ăn mặc có thời trang hay không, dùng hàng hiệu gì, đi xe gì. Chỉ biết Tết anh đến nhà tôi chơi anh đã là khách quý của tôi, anh phải uống với tôi một chén.

Từ giã Tà Phềnh, khách không hiểu đã tỉnh hẳn chưa. Đi qua một thung lũng mận, bèn xuống đó, lang thang một lúc cho khí lạnh, hương hoa phả vào mặt. Thật tỉnh táo, rồi lại đi về với bụi đời ngoài kia. Yêu lắm, Tết Tà Phềnh!

HKE_3597

MÁCH BẠN

  • Muốn tới Tà Phình, bạn hãy bắt xe từ Mỹ Đình tới Mộc Châu – Sơn La. Giá vé giao động từ 120-150.000đ.
  • Nghỉ: Có nhiều nhà nghỉ mới được xây và rất dễ để thuê. Tuy nhiên, ngày lễ tết, bạn nên đặt trước cho an toàn. Nhà khách Công Đoàn là nơi được nhiều người lựa chọn nhất. Địa chỉ: Tiểu khu thị trấn nông trường Mộc Châu. ĐT: (022)3869047
  • Nếu bạn không đi ô tô, xe máy, tóm lại là phương tiện riêng, cá nhân, mà đi ô tô khách, thì tới Mộc Châu có thể thuê xe máy, taxi với giá 300.000/xe 7 chỗ.
  • Tới Tà Phình, nên đi với dân làng ở đó, tới nơi được mời, tránh tự nhiên vào nhà dân khi chưa được phép, và gặp người lạ đưa vật dụng nhờ cầm hộ chớ nên cầm. Cẩn thận vẫn hơn.
  • Đặc sản: Sữa tươi, sữa chua, dê, măng…. Đồ ăn ở Mộc Châu rất rất ngon.
  • Không nên chủ quan với cái lạnh ở đây. Nên mặc ấm, khăn quàng, mũ, tất, giầy, áo rét. Mang theo dầu gió, đề phòng cảm lạnh, uống trà nóng

    Bài: Tuệ Lam

    Ảnh: Hoàng Hải Thịnh